Maji salama

Samen lopen we over het ziekenhuisterrein, Paulo Mkubwa en ik.  Zijn bariton overstemt zo’n beetje alle andere geluiden in de omgeving.  Hij begroet alle medewerkers die hij tegenkomt joviaal en zijn lach domineert het gesprek.  Paulo heeft de bijnaam Mkubwa – de grote – niet gekregen vanwege overweldigend stemgeluid, maar vanwege zijn lengte.  Hij steekt ruim een kop boven mij uit en nog meer boven de meeste Tanzanianen.

Ondertussen probeer ik wijs te worden uit zijn rap mengelmoesje van Swahili en Engels.  Door de stichting Simba ben ik gevraagd mee te kijken en denken over de aan- en afvoer van water in het Sengerema ziekenhuis en vooral voor het te renoveren OK complex.  Paulo is degene binnen de technische dienst verantwoordelijk is voor gebouwen.  Daar valt ook de watervoorziening en afvoer onder.

Gisterochtend heeft hij mij op sleeptouw genomen en laat me alle ins en outs van het huidige systeem zien.  Bij alle gebouwen van het ziekenhuis, en dat zijn er wel een stuk of dertig, inclusief de kerk, staan zwarte kunststof reservoirs op stalen platforms van zo’n vijf meter hoog.  Elk met een capaciteit van zeker 6 kuub (één kuub is 1000 liter).  Maar verspreid tussen de gebouwen zijn er ook een aantal gemetselde ondergrondse en bovengrondse tanks van 20 tot 30 kuub.  We stoppen bij de meeste even om te kijken of er water in zit en of de pomp werkt om ze van de lage tanks naar de hoge reservoirs te pompen.  Paulo is tevreden, alles doet het en de meeste tanks zijn vol.  Zelfs een grote rechthoekige tank van zo’n 300 kubieke meter (zie foto 1).

Water is natuurlijk van levensbelang in een ziekenhuis en ik vraag naar de kwaliteit ervan.  Paulo waarschuwt me veelzeggend het vooral niet te drinken.  Hij vertelt dat het aangevoerd wordt vanuit Victoria, het grootste meer van Afrika, over een afstand van enkele tientallen kilometers.  Hij belooft me mee te nemen naar de intake en treatment facility van de waterleiding.  Verder komt een deel van het ziekenhuiswater als regenwater van de gebouwen.  De daken zijn zonder uitzondering gemaakt van metalen golfplaten.  Veel ervan hebben dakgoten met regenpijpen die het water naar de tanks voeren.  Ze werken niet allemaal meer.  Dat is maar goed ook, want veel van de daken van de oudere gebouwen zijn verroest.

Gelukkig staat er midden op het ziekenhuisterrein een Duits waterzuiveringssysteem (foto 2) dat een deel van het water omtovert tot maji salama (vredig water).  Een Amerikaanse organisatie heeft dit systeem gedoneerd aan het ziekenhuis.  Het gezuiverde water wordt naar verschillende reservoirs in het ziekenhuis gepompt waar het voor handenwassen en drinken gebruikt kan worden (foto 3).

Dit is natuurlijk de mooie en dankbare kant van elk watersysteem.  Maar even noodzakelijk en belangrijk is de afvoer van gebruikt water en het overschot aan regenwater via het riool.  Vaak wordt wel 60 procent van schoon water (maji safi) na gebruik afgevoerd als rioolwater (maji chafu).  Dus laat grote Paulo me dat ook zien.  Er liggen een flink aantal septic tanks verspreid over het ziekenhuisterrein.  Daarnaast lopen er ondergrondse buizen die het regenwater en de overflow van de septic tanks afvoeren.  

‘Waar naartoe’, vraag ik hem.  Paulo neemt me mee naar de grens van het ziekenhuisterrein en wijst naar een lager gelegen gebied aan de andere kant van de weg die langs het ziekenhuis loopt.  ‘Daar houdt de pijp op’, zegt hij. ‘Wordt het nog nabehandeld’, vraag ik.  ‘Nee, het zinkt daar gewoon weg in de grond.  Overmorgen stoppen we er wel even, als we naar het Victoriameer gaan.’   Ik ben benieuwd.  

Als laatste vertelt hij over het organisch afval, denk aan bloed, zo’n 25 placenta’s per dag, weggesneden gezwellen en de nodige  geamputeerde ledematen.  Deze worden in een afgesloten put gedumpt en één keer in de paar dagen door een suction truck van de gemeente afgevoerd.  Paulo kan me niet vertellen wat daar vervolgens mee gebeurt.

Het zal nog wel wat voeten in de aarde hebben, letterlijk en figuurlijk, om de wirwar van aan- en afvoerleidingen op een overzichtelijke manier te koppelen aan de te vernieuwen OK.  Donderdag komt de aannemer langs en gaan we het er vast wel over hebben.  Wat zou Afrika zijn zonder uitdagingen?

Daniël Schotanus  

Sengerema

28 sept. 2021

 

Onze eerste week zit er bijna op!

De tijd vliegt voorbij wat hebben we alweer veel gezien en gedaan. Maandag  zijn de mensen gescreend die we komende twee weken gaan opereren . 

Ik heb me die dag nuttig gemaakt met het uitzoeken van de sets die we ongeveer anderhalf jaar geleden hebben samengesteld in Ede. De sets zijn in een van de containers vervoerd waar nu ons onderkomen van is gebouwd. 
De instrumentensets zijn nu allemaal gefotografeerd en worden nog geprint en gelamineerd zodat ook volgende teams weten wat er in hoort te zitten. 
Vanaf dinsdag werken op twee kamers waarbij Bart zich vooral bezig houdt met patiënten waarbij een stoma wordt opgeheven en schildklieroperaties , NIM-loos, en Erik veel patiënten helpt waarbij de stand van de benen moet worden gecorrigeerd. 
Daarnaast zijn er veel patiënten die een verkeersongeval hebben gehad met fracturen die slecht genezen en waarbij we nu proberen dat te herstellen.

We hebben al verschillende lastige casussen gehad waarbij het nodig was dat Erik en Bart samen opereerden. Morgen staat er een patiënt op het programma die zowel arm en been gebroken heeft door scooterongeval waarbij we externe fixatie gaan aanleggen. Was hele klus om voldoende spullen te vinden.
Niet alleen overdag zijn we bezig geweest maar ook ‘s nachts werden Erik en Bart uit bed gebeld om de dienstdoende arts te helpen bij een operatie en de volgende avond laat wisten ze ons ook weer te vinden bij een calamiteit op de verloskamers.
We werken met een vertrouwd team oa Steven , Shelembi , Elizabeth, Happy, Fimbo , Isaiah, voor de Sengeremagangers wel bekend, heerlijk. Er is nog niet veel veranderd de materialen zijn nog steeds beperkt. Patiënten brengen zelf een tasje mee waar de benodigdheden voor de ingreep inzitten, denk daarbij aan onsteriele en steriele handschoenen, infuusmaterialen en benodigdheden als bijv gips voor de ingreep. Het is boter bij de vis want er moet eerst betaald worden voordat je geopereerd wordt. Gelukkig is er wel een armenfonds dat bekijkt of ze alsnog niet wat voor deze patiënt kunnen doen .

Vandaag was weer een dag zonder stroom, wij hebben er gelukkig op de ok niets van gemerkt, hoewel daar ook zeer regelmatig de stroom even hapert.
‘s-Avonds eten we gezellig met zijn achten wat door Cecilia en haar nicht wordt klaargemaakt. We kletsen gezellig bij en Daniël die geen medische achtergrond heeft, verbaast zich over de grappen die we over en weer maken. 'What happens in Africa  is dan ook het motto.
We hebben een goed team en voor mij is het heel bijzonder om met onze dochter Veerle hier te zijn. Ze heeft haar studie medicijnen afgerond en kijkt mee met de anesthesie omdat ze daar in verder wil .

De eerste dagen..

Met een team van 8 leden zijn we afgelopen vrijdag over de spreekwoordelijke brug van Nederland naar de Mwanza regio in Tanzania afgereisd. De komende 2 weken gaan we weer voor een aantal patiënten specialistische zorg verlenen, waar ze anders geen toegang toe hebben. Zondag kwamen we aan in Sengerema en zijn genesteld in het nieuwe onderkomen wat speciaal voor deze uitzendingen vlak naast het ziekenhuis is neer gezet. Duurzaam, want de basis vormen 2 containers die gevuld zijn geweest met allerlei apparatuur en (hulp)middelen die we vanuit Nederland hier naar toe hebben getransporteerd. Over dezelfde “brug”, maar natuurlijk niet letterlijk, maar gewoon over zee.

We hadden net onze koffers uitgepakt en gingen een rondje door het ziekenhuis maken toen we op de IC een patiente aantroffen die 3 dagen tevoren een buikoperatie met spoed had ondergaan, maar overduidelijk achteruit was gegaan. Opnieuw de buik open maken was het enige alternatief. Het grootste deel van het team stak de handen uit de mouwen en stonden we om 18:00u samen deze operatie te doen. Dat was wel hard nodig! We konden het probleem wel oplossen, maar ze was al behoorlijk aangedaan. Hopelijk zijn we er nog op tijd bij geweest.

Vandaag de hele dag patienten gezien om te beoordelen of we die de komende 2 weken kunnen gaan opereren. We hebben voorlopig genoeg aanbod om onze tijd nuttig te besteden. Daarna hebben we een kleine operatie gedaan. De rest komt de komende dagen. De patiente van zondagavond leek het wel wat beter te doen, maar haar toestand is nog wel zorgelijk.

De hartelijke begroetingen zijn als vanouds, evenals de geuren van de mensen en de kleuren van hun kleding. We voelen ons al snel weer thuis.  Wordt vervolgd!

Een volledig team!

 Tijdens de corona periode hebben we de uitzendingen weliswaar door laten gaan, maar in zeer ‘afgeslankte’ vorm, met slechts 2 personen. We konden in ieder geval de continuïteit van een stuk specialistische zorg hiermee verzorgen. Maar eerlijk is eerlijk: met een volledig team kunnen we veel meer betekenen! Dus we zijn allemaal zeer verheugd er weer met een team op uit te trekken! 

Er zit al veel ervaring in het team, bijna iedereen heeft al eerder in Afrika gewerkt! Dat biedt deze uitzending extra mogelijkheden. Namelijk met het zicht op het grotere Simba Health project om de specialische zorg te helpen ontwikkelen in de Regio. En ons vertrek naar Tanzania om hier invulling aan te geven. De lancering hiervan zal begin 2022 plaatsvinden!

De eerste week zit erop!

De eerste week zit erop. Het is wel wat anders werken zonder een heel team. Natuurlijk is het wat rustiger omdat er minder georganiseerd hoeft te worden. Maar ik merk na twee van dit soort 'afgeslankte' uitzendingen, dat we de dynamiek van met een heel team hier actief kunnen zijn wel missen! Het gaf ook altijd een voldaan gevoel om met een team zoveel mensen te kunnen helpen naar een beter bestaan. De afgelopen week meldden zich 4 mensen voor het opheffen van hun stoma. Die willen we het liefst in de eerste week opereren om voldoende lang aanwezig te zijn in geval van complicaties, die zich dan meestal na 4-7 dagen openbaren. Op woensdag de eerste geopereerd, een 'oude bekende' Clement, die zich onze kinderen goed kon herinneren uit de tijd dat we hier hebben gewoond. Uiteraard moest hij even foto's zien van hoe onze jongens er nu uitzien! Hij was toen werkzaam was als 'Watchman' bij het klooster van Marie José, onze achterburen en zag onze jongens iedere dag passeren op weg naar school. 

De operatie is goed verlopen. Het is dan toch een beetje lastig om dan het weekend naar Mwanza af te reizen terwijl hij nog moet opknappen. Gelukkig hield Marie José hem goed in de gaten en stuurde een berichtje, dat zijn darmen op gang waren gekomen. De andere 3 patiënten waren een ander verhaal. Twee ervan waren nog onvoldoende opgeknapt van hun operatie om nu in aanmerking te komen voor het opheffen van hun stoma. We hadden ze graag geholpen, maar ook hier geldt:  Veiligheid eerst! Het blijft echter moeilijk inschatten hier, omdat soms ook informatie ontbreekt. 

Dat werd bevestigd toen ik begon aan de vierde patiënt, die volgens de documentatie  een half jaar geleden was geopereerd en nu kwam om zijn stoma op te heffen. Toen we de buikoperatie uitvoerden en de buik openmaakten, bleek deze te bestaan uit enorm veel verklevingen. Iedere poging om hier 'een weg in te vinden', resulteerde in extra beschadigingen en al snel moesten we concluderen dat het opheffen van het stoma voor deze patiënt geen haalbare kaart was. Uiteraard bij wakker worden een enorme teleurstelling want het leven met een stoma betekent hier toch een bepaald sociaal isolement! Bij een uitgebreider familiegesprek kwam ook pas aan het licht dat deze man al 6x in zijn buik was geopereerd...! 

Gelukkig staan daar tegenover de vele andere patiënten, waar we wat voor konden betekenen: Kinderen met kromme beentjes, patiënten met vergrote schildklieren of andere zwellingen in het hoofd-halsgebied.

Tot onze grote verrassing werden we bij aankomst in Mwanza opgewacht door Joost en Charissa! Het zijn twee tropenartsen, die ook in het Slingeland zijn opgeleid. Ze hadden de moeite genomen hun 'voormalige' opleider te komen bezoeken en hebben daarvoor respectievelijk ruim 6 en  10 uur moeten reizen!! Wat een ongelooflijk leuk weerzien! Prachtig al hun gepassioneerde verhalen te horen over de eigen ervaringen! Het doet ons terugdenken aan onze eerste periode in Tanzania met ons gezin. Uiteraard kwamen ook allerlei grappige anekdotes over hun tijd in het Slingeland ter spraken. Al met al hebben we zo een bijzondere tijd met elkaar doorgebracht! Op naar week 2!

De president, bijnaam de bulldozer, is niet meer..

Vandaag werd het nieuws wereldkundig, dat  de Tanzaniaanse president John Magufuli op 61-jarige leeftijd is overleden, zo heeft de vice-president van het land aangekondigd. Hij stierf woensdag aan hartcomplicaties in een ziekenhuis in Dar es Salaam

De heer Magufuli was al meer dan twee weken niet in het openbaar gezien en er deden geruchten de ronde over zijn gezondheid. Oppositiepolitici zeiden vorige week dat hij Covid-19 had gecontracteerd, maar dit is niet bevestigd. De heer Magufuli was een van Afrika's meest prominente coronavirus-sceptici en riep op tot gebeden en met kruiden doordrenkte stoomtherapie om het virus tegen te gaan.

"Het is met grote spijt dat ik u mededeel dat vandaag ... we onze dappere leider, de president van de Republiek Tanzania, John Pombe Magufuli, hebben verloren", zei vicepresident Hassan in de aankondiging. Ze zei dat er 14 dagen nationale rouw zou zijn en dat vlaggen halfstok zouden wapperen. Interessant is dat vandaag direct een afvaardiging van het 'Ministry of Health' het ziekenhuis heeft bezocht met de mededeling dat van nu af aan iedereen in het ziekenhuis verplicht is een masker te dragen..! Nu deden al enige tijd geruchten de ronde over zijn gezondheidstoestand, maar anders dan veel variaties op scenario's, was tot nu toe veel onduidelijkheid over zijn gezondheid. 

Voor het werk in het ziekenhuis heeft het geen directie consequenties, het werk gaat voorlopig gewoon door. Ook vandaag dus de geplande operaties kunnen uitvoeren. Het overlijden van de president was uiteraard het gesprek van de dag. Mensen condoleren elkaar. Echter is er ook ruimte voor mensen, die niet zo gecharmeerd waren van deze president. Met zijn bijnaam 'de bulldozer' heeft hij inderdaad met harde hand bepaalde veranderingen doorgevoerd, die zoals gewoonlijk wisselend worden ontvangen. Een oud gediende onder de operatie assistenten (Shelembi voor insiders) wist het subtiel te verwoorden: "Hij heeft veel goeds gedaan, maar ook wel wat zaken minder goed gedaan". Ach ja, geldt dat niet voor alle sterke leiders?

Hulde aan de fysiotherapie

Na drie dagen werken in het ziekenhuis even weer een kort bericht van ons.De eerste dag kleurde zich zoals gebruikelijk met vreugdevolle ontmoetingen en de chaotische rondes lopen langs de afdelingen, waar patiënten in spannende verwachting liggen om gezien te worden door een chirurg, hopende op een ingreep die tot herstel mag leiden.

Omdat er geen lokale radio oproep was gedaan waren er ’s ochtends maar een paar door de fysiotherapie voorgeselecteerde patiënten, die verzekerd willen zijn in aanmerking te komen voor een operatie. In de loop van de dag meldden zich echter steeds meer patiënten. Ze krijgen via via te horen over onze komst. Constancia van de fysiotherapie afdeling toont zich wederom een baken in de chaos van mensen, die willen worden gezien in een onoverzichtelijk systeem van patientendossiers, aanvragen, röntgen foto’s etc. Zo heeft ze ook een aantal patiënten laten terugkomen, die de vorige keer geopereerd zijn. Wat zijn ze hier goed in de begeleiding van de revalidatie!! In de categorie van ‘neglected trauma’ een jong meisje, dat de vorige keer kwam met een rechter arm in een volledig gestrekte dwangstand door een elleboog, die al een jaar uit de kom stond. Ze heeft operatief haar elleboog laten terugzetten, maar moest daarna nog intensief revalideren om een functionele arm te krijgen. Trots, maar bescheiden demonstreerde ze het resultaat. 

De lijst aan operaties voor de eerste week vult zich al snel. Een ronde over de chirurgische afdelingen leverde ook nog een aantal patiënten voor operatie op.

In de avond uitzoeken van de juiste sets voor de operaties, doorspreken met de mensen van de anesthesie. Inmiddels hebben we nu al 3 operatiedagen achter de rug. Toen wisten we nog niet wat het land te wachten stond..